Bu yazı AVİM tarafından ilk olarak 26 Ekim 2026'da yayınlanmış İngilizce bir makalenin betimleyici Türkçe çevirisidir.

Giriş

Batı Trakya'daki Türk Müslüman azınlığın kendi müftüsünü seçme hakkı olmasına ve bu talebi yıllardır dile getirmesine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) Yunan hükümetinin bu tür atama uygulamalarının din ve dernek özgürlüğünü ihlal ettiğini defalarca tespit eden kararlarına rağmen, Yunan hükümeti kısa süre önce İskeçe ve Gümülcine müftülüklerine yeni atamalar yapmıştır. Anadolu Ajansı'nın bu konudaki haberine göre, söz konusu atamalara ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Yunanistan Resmi Gazetesi'nde yayımlanmıştır. Yürürlüğe giren kararnameye göre, daha önce İskeçe'nin atanmış müftü yardımcısı olan Bilal Kara Halil, Gümülcine müftüsü olarak, İstanköy'de (Kos) din görevlisi olarak görev yapan Şükrü Şerif Damatoğlu ise İskeçe müftüsü olarak atanmışlardır. Kararnamelerde, her iki müftünün de beş yıllık bir süreyle görev yapacağı ve bu sürenin bir kez uzatılabileceği belirtilmektedir.[1] İlgili kararnamelerin yayımlandığı Yunanistan Resmi Gazetesi'nin (21 Ekim 2026 tarihli, 1662 numaralı) ilgili bölömünün   bağlantı adresi ve bu kararnamelerin Gümülcine ve İskeçe ile ilgili kısımlarının İngilizce çevirisi, konuyla ilgili gelecekte yapılabilecek akademik araştırmaları kolaylaştırmak amacıyla aşağıdaki dipnotta verilmiştir.[2]

Batı Trakya'daki Türk-Müslüman Azınlığın Dini Haklarının Hukuki Çerçevesi 1913'e Kadar Uzanmaktadır

AVİM'in birçok yorumunda/analizinde ayrıntılı olarak incelediğimiz gibi, son yıllarda Yunan devletinin Türk azınlığın dini liderliğine müdahalesi yoğunlaşmış ve Lozan Antlaşması ile korunan özerkliği baltalamaya yönelik sistematik bir yaklaşım ortaya çıkmıştır. 1991'deki yasama reformlarından bu yana Atina, müftülerin cemaat temelli seçiminden, devletin dini liderleri atadığı yukarıdan aşağıya bir sisteme tek taraflı olarak geçiş yapmış ve hem tarihi uygulamayı hem de yerel Türk nüfusunun açık isteklerini göz ardı etmiştir. Uluslararası raporlarda ve hukuk literatüründe eleştirilen bu politika, azınlıkların dini özerkliğini güvence altına alan Lozan Antlaşması'nın 37-45. maddelerinin ruhuna ve lafzına doğrudan doğruya aykırıdır.[3] Bu bağlamda, zikredilen Lozan Antlaşması maddeleri bu konuda tek uluslararası yasal çerçeve değildir. Örneğin, Yunanistan ile Osmanlı İmparatorluğu arasında 1913 yılında imzalanan Atina Anlaşması, Türk azınlığının dini özerkliği için ek bir temel yasal çerçeve görevi görmektedir. Bu anlaşmanın 11. maddesi, Yunanistan'daki Müslüman toplulukların dini liderlerini özgürce seçme, dini kurumları denetleme ve kendi dini eğitimlerini yönetme haklarını açıkça güvence altına almaktadır. Söz konusu 11. Madde, “Müftüler, her biri kendi topluluğu içinde, Müslüman seçmenler tarafından seçilecektir” hükmünü içermektedir.[4]

Yunanistan'ın 4964/2022 sayılı “Çevresel Lisanslamanın Basitleştirilmesi ve Açık Deniz Rüzgar Enerjisi Santrallerinin Geliştirilmesi İçin Bir Çerçeve Oluşturulması” Kanunundaki Dikkat Çekici Bir Anormallik

Dikkatli bir okuyucunun fark etmiş olabileceği gibi, Yunanistan'ın son zamanlarda sözde “müftü” atamalarına ilişkin aşağıdaki dipnotta belirtilen kararname, “Çevresel Lisanslamanın Basitleştirilmesi ve Açık Deniz Rüzgar Enerjisi Santrallerinin Geliştirilmesi İçin Bir Çerçeve Oluşturulması” başlıklı bir kanuna atıfta bulunmaktadır. Bu bağlamda, kararname, bu atamaların, tuhaf ve konuyla alakasız başlıklı yukarıda değinilen kanunun B Bölümünün C Maddesi uyarınca yapıldığını belirtmektedir. Bölüm başlığı ise ilginç bir şekilde "Trakya'da Müftülerin ve Vekil Müftülerin Konumu ve Statüsü"dür.[5]

Batı Trakya'da müftülerin atanmalarının ve statülerinin Türkiye ve uluslararası insan hakları örgütleriyle hassas ilişkileri içeren son derece duyarlı  bir siyasi ve iç mesele olduğu şüphesizdir. Yasama organının, "Müslüman Müftülerin Atanması ve Düzenlenmesi" başlıklı ayrı bir yasa tasarısı sunmanın kaçınılmaz olarak yoğun medya incelemesine, uzun süreli parlamento tartışmasına ve hem Türk Müslüman azınlığın hem de Türkiye'nin sert  tepkisine yol açacağını öngörmüş olması muhtemeldir. Sonuç olarak, bu hükümleri acil ekonomik ve ekolojik konulara odaklanan kapsamlı bir yasa tasarısının derinliklerine gömmeyi tercih etmiş olmaları,  böylece konunun büyük ölçüde fark edilmemesini sağlamayı ve aynı zamanda siyasi ve medya kaynaklı tartışmaları en aza indirmeyi amaçlamış olmaları kuvvetli bir olasılıktır

Yunanistan'ın söz konusu yasayı kabul ederken izlediği bu antidemokratik “hayalet haline getirerek gizleme stratejinin", en hafif tabirle, azınlık haklarındaki önemli değişiklikleri kamuoyu tartışmasından kasıtlı olarak gizlemeye yönelik “ikiyüzlü” bir tutumu yansıttığını söylemek haksızlık olmayacaktır.

Türk ve Yunan Dışişleri Bakanlıklarının bu konudaki açıklamalarının kısa içerik ve söylem analizleri neyi ortaya koyuyor?

Türk Dışişleri Bakanlığı'nın 24 Ekim 2026 tarihli "Batı Trakya'daki Türk Azınlığının Müftülerine Yönelik Yunanistan Politikaları" başlıklı açıklaması, temel haklara ve özgürlüklere dikkat çekmektedir.  Batı Trakya'daki Türk Müslüman Azınlığının açıklamalarına değinen Bakanlık, Yunanistan’ın “Lozan Barış Antlaşması ve uluslararası anlaşmalar kapsamında güvence altına alınan bu hakları, Gümülcine ve İskeçe’de sözde müftüler atayarak hiçe saymaya devam ettiğini” vurgulamaktadır.[6] Açıklamada, “Müftülük kurumunun, Batı Trakya'daki Türk Azınlığının dini, sosyal ve kültürel kimliğinin ayrılmaz bir parçası olduğunan”na dikkat çekilmekte,  “Yunanistan, ülkedeki resmi bir azınlık olan Batı Trakya'daki Türk Azınlığı tarafından seçilen müftüleri tanımayı reddederek, Azınlığın iradesini ve dini özgürlüğünü görmezden geliyor ve böylece temel insan haklarına ilişkin çarpık bakış açısını bir kez daha ortaya koyuyor” denilmektedir. Bakanlık, açıklamanın sonunda nazikçe “Yunan yetkililerini, Azınlık tarafından seçilen meşru müftüleri tanımaya ve atanmış müftüleri dayatma girişimlerine son vermeye” davet etmektedir.

Şimdi de Yunanistan Dışişleri Bakanlığı'nın konuyla ilgili açıklamasına bakalım. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı öncelikle şu ifadeleri kullanmaktadır: “Trakya'daki Müslüman Azınlığın hukuki statüsünü düzenleyen 1923 Lozan Antlaşması açık ve nettir: Bu bir dini azınlıktır. Karakteri keyfi olarak sorgulanamaz veya yeniden tanımlanamaz. Trakya'daki Müslüman Azınlık Yunan vatandaşlarından oluşmaktadır ve Yunan toplumunun ayrılmaz bir parçasıdır. Yunanistan, 4964/2022 sayılı Kanun ile, azınlık üyelerinin (kadınlar da dahil olmak üzere) katılımıyla müftülerin seçimi için modern ve demokratik bir süreç oluşturmuş, böylece şeffaflığı artırmış ve dini özgürlüğe tam saygı gösterilmesini sağlamıştır.” Açıklamanın devamında ise aynen şu ifadeler yer almaktadır:

“Türkiye'nin Yunanistan'a dini özgürlük ve insan haklarına saygı konusunda ders vermesi, en hafif tabirle, ikiyüzlülüktür; dahası Türkiye'de müftüler devlet tarafından atanmaktadır. Bu tür öğütlerin inandırıcı olması için öncelikle sözler ve eylemler arasında tutarlılık olmalıdır.”[7]

Açıklamada, dini inancın özgürce uygulanmasının temel bir hak olduğu, ancak bu hakkın “seçici” olarak kullanılamayacağı ve egemen bir devletin iç işlerine müdahale için bahane olarak kullanılamayacağı belirtilmektedir. Ayrıca, “Hukukun üstünlüğüne bağlı bir Avrupa devleti olarak Yunanistan – kanun önünde eşitlik ve eşit vatandaşlık ilkelerine tam olarak bağlı olarak – tüm vatandaşlarının haklarını korurken, uluslararası hukukun tamamını da savunmaktadır” denilmektedir.

Bu bağlamda nesnel bir değerlendirme yapıldığında, Türkiye Dışişleri Bakanlığı açıklamasının, Türkiye’nin konuya ilişkin tutumunu resmen kayıt altına alan ve bunu profesyonel bir biçimde yansıtan diplomatik bir dille kaleme alındığı görülürken; Yunanistan Dışişleri Bakanlığı  açıklamasının ise diplomatik incelikten yoksun, dengesiz ve tedirgin bir ton taşıdığı, sert sözel çatışmaların tehlikeli sularına girdiği ve kışkırtıcı bir zorbalık niteliği sergilediği görülmektedir. Sözkonusu Yunanistan Dışişleri Bakanlığı  açıklamasının, gerek kurumsal düzeyde gerekse sorumluluk bilinciyle hareket etmesi gereken siyasi figürler tarafından Yunanistan'da son dönemde Türkiye'ye yönelik olarak yapılan açıklamalarda sıkça görülen  kışkırtıcı ve saygısız dil ile  benzer  nitelikte bir üslup içediğni söylemek  mümkündür. Bu tutumun tehlikeli ve sorumsuz bir yaklaşım olduğunu akılda tutmakta fayda vardır.

Sonuç

Batı Trakya'daki Türk-Müslüman azınlığın karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan biri müftülerin atanmasıdır. Yunanistan, uzun süredir devam eden bu soruna adil bir çözüm bulmaktan sürekli olarak kaçınmış, bunun yerine uluslararası hukuki geçerliliğe sahip belgeleri görmezden gelmeyi tercih etmiştir. Gümülcine ve İskeçe Müftülüklerine yapılan son atamalar, Türk-Müslüman azınlığın taleplerinin ve beklentilerinin bir kez daha göz ardı edildiğini göstermektedir. Bu, yalnızca Yunanistan’ın iç yetki alanına giren idari bir mesele değildir; aksine, Batı Trakya’daki Türk Müslüman azınlığın dini kimliğiyle, kolektif iradesiyle ve bu tür antidemokratik uygulamalardan bağımsız olarak kendi dini liderlerini belirleme hakkıyla doğrudan bağlantılı temel bir konudur. Yunan hükümetinin, dini liderleri bizzat kendisinin ataması yerine, Türk azınlığın kendi dini liderlerini seçmesine izin verdiği geçmiş uygulamaya geri dönmesi son derece yerinde olacaktır. Bu adımın benimsenmesi, iki ülke arasındaki tartışmalı konulardan en azından birini ortadan kaldırabilir.

Bu haklar, mevcut uluslararası hukuk belgelerine dayanmaktadır. Yunanistan, bir dizi ısrarlı oldubitti yoluyla, Batı Trakya'daki Türk-Müslüman azınlığın haklarını ihlal etmeye devam etmektedir.

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, yukarıda söz konusu açıklamasında, adayların bir komite tarafından seçildiğini ve atamaların bu kurul aracılığıyla demokratik bir süreçle gerçekleştirildiğini belirtmektedir. Bahsi geçen kurulun, 4964/2022 sayılı Kanun'un "Danışma Komitesi Kurulması" başlıklı 154. maddesi uyarınca oluşturulan yapı olduğu anlaşılmaktadır. Bu madde daha yakından incelendiğinde, söz konusu komitenin yapay ve keyfi bir şekilde oluşturulmuş bir  yapıda olduğu görülmektedir. Böyle bir yapının "modern ve demokratik" olduğunu savunmak, oldukça saf olmayı gerektirir.

Yunanistan'ın, Batı Trakya'daki Türk-Müslüman azınlığın haklarını —özellikle eğitim ve dinî konularda— ısrarla ihlal etmesi, Türk kamuoyunda kaçınılmaz olarak huzursuzluğa yol açmaktadır.[8] Yunan makamlarının, Yunanistan'daki Türk azınlığa yönelik insan hakları bağlamındaki kabul edilemez tutumlarına son vermelerinin vakti gelmiştir.

*Resim: Anadolu Agency